حسین حاجیان فر

کارشناس ارشد تغذیه


کتاب

کتاب

کتاب جدید

اطلاعیه

کنترل و نظارت بر مواد غذایی

کنترل و نظارت بر مواد غذایی

چكيده

غذا مهم ترين نياز اوليه جوامع انساني است و دسترسي به غذاي سالم حق مسلم تمام انسان هاست. تضمين ايمني غذا از ضروري ترين اصول محافظت از سلامت جامعه است . بنابراين به منظور محافظت از سلامت و ايمني مصرف كنندگان، يك سيستم ملي كارآمد براي ايمني غذا ضروري به نظر مي رسد. اين سيستم، كشورها را در تضمين كيفيت و ايمني غذاها براي ورود به بازار جهاني و تطابق غذاهاي وارداتي با نياز هاي ملي، توانمند مي سازد. سيستم كنترل غذا يك فعاليت قانوني اجباري است كه توسط مسئولان ملي يا منطقه اي براي حمايت از مصرف كننده و تضمين سلامت و ايمني تمام غذاهاي مورد مصرف انسان طي فرآيند توليد، دستكاري، ذخيره و توزيع، اجرا مي شود.

اهداف اصلي يك سيستم كنترل غذا:

حمايت از سلامت جامعه با كاهش ريسك بيمار يهاي ناشي از غذا؛

حمايت مصرف كننده ها از غذاي غيربهداشتي، ناسالم، بدون برچسب و يا تقلبي و قاچاق؛

رسيدن به توسعه اقتصادي با ابقاي اعتماد مصرف كننده ها به سيستم غذا و تأمين زيربناي قانوني صحيح براي تجارت داخلي و بي نالمللي غذا.

در ايران وزارتخانه هاي جهاد كشاورزي، بهداشت، درمان و آموزش پزشكي و سازمان استاندارد و تحقيقات صنعتي در رأس نظام غذايي كشور قرار دارند . در سيستم كنوني تقسيم وظايف به شرح ذيل مي باشد:

1. توليد و كنترل كيفي و ايمني مواد اوليه غذايي كه مسئوليت آن بر عهده وزارت جهاد كشاورزي مي باشد.

2. فرآوري و توزيع مواد غذايي كه نظارت بر آن بر عهده وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي مي باشد.

3. تدوين ضوابط و استاندارد هاي كنترل كيفي و ايمني كه مسئوليت آن به عهده مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران با همكاري وزارتخانه هاي بهداشت، درمان و آموزش پزشكي و جهاد كشاورزي مي باشد.

4. آموزش نيروهاي متخصص و تحقيقات مرتبط با غذا كه به عهده مراكز آموزشيتحقيقاتي تحت نظارت وزارتخانه ها و سازما ن هاي فوق الذكر مي باشد.

مقدمه

غذا مهم ترين نياز اوليه جوامع انساني است و دسترسي به غذاي سالم حق مسلم تمام انسان هاست. تضمين ايمني غذا از ضروري ترين اصول محافظت از سلامت جامعه است . بنابراين به منظور محافظت از سلامت و ايمني مصرف كنندگان، يك سيستم ملي كارآمد براي ايمني غذا ضروري به نظر مي رسد. اين سيستم، كشورها را در تضمين كيفيت و ايمني غذاها براي ورود به بازار جهاني و تطابق غذاهاي وارداتي با نياز هاي ملي، توانمند مي سازد.

(WHO/FAO) سيستم كنترل غذا

سيستم كنترل غذا اين گونه تعريف مي شود: " يك فعاليت قانوني اجباري كه توسط مسئولانملي يا منطقه اي براي حمايت از مصرف كننده و تضمين سلامت و ايمني تمام غذاها طي فرآيند توليد، دستكاري، ذخيره و توزيع براي مصرف انسان، اجرا مي شود. "

اولين وظيفه سيستم كنترل غذا، اجرايي كردن قانون غذا و حمايت مصرف كننده در برابر غذاي مخاطره آميز، ناخالص و تقلبي به وسيله جلوگيري از فروش غذايي است كه طبيعت، اجزا و يا كيفيت مورد تقاضاي خريدار را ندارد.

اهداف اصلي يك سيستم كنترل غذا به قرار زير مي باشند:

حمايت از سلامت جامعه با كاهش ريسك بيماري هاي ناشي از غذا؛

حمايت مصرف كننده ها از غذاي غيربهداشتي، ناسالم، بدون برچسب و يا تقلبي و قاچاق؛

رسيدن به توسعه اقتصادي با ابقاي اعتماد مصرف كننده ها به سيستم غذا و تأمين زير بناي قانوني صحيح براي تجارت داخلي و بين المللي غذا.

چنين سيستمي بايد در بر گيرنده تمام محصول هاي غذايي، فرآيند شده و موجود در بازار مصرف كشور از جمله غذاهاي وارداتي باشد. اين سيستم بايد مبناي قانوني و طبيعت الزام آور داشته باشد.

با وجود اين كه اركان و اولويت هاي هر سيستم در كشورهاي مختلف متفاوت است، ليكن بيشتر سيستم ها به طور مشخص از اركان زير تشكيل شده اند:

1. قوانين و ضوابط غذا: تدوين قوانين و ضوابط غذايي مرتبط و قابل اجرا از اجزاي ضروري يك سيستم مدرن نظارت بر غذاست.

2. مديريت كنترل غذا: سيستم مؤثر كنترل غذا نيازمند خط مشي و هماهنگي كارآمد در سطح ملي است. مسئوليت هاي اصلي شامل ايجاد مقياس هاي قانوني، تشكيل سيستم پايش، تسهيل توسعه پايدار و تأمين راهنماي خط مشي هاست.

3. خدمات نظارتي: اجراي قوانين غذا به سرويس نظارتي صادق، مؤثر، آموزش ديده و خبره نياز دارد. بازرسان غذا مأموران كليدي هستند كه تماس روزانه با صنايع غذايي و جامعه دارند . شهرت و امانت سيستم كنترل غذا تا حد زيادي به اين مهارت و امانت اين افراد وابسته است. اين در صنايع غذايي و مميزي HACCPبازرسان بايد با صنايع غذايي، قوانين و ضوابط مرتبط، اصول آن آشنا باشند. در صورتي كه به علت كمبود نيرو، كارشناسان بهداشت محيط، كار نظارت را به عهده گيرند بايد تحت سرپرستي افراد آموزش ديده قرار گيرند و مهارت هاي لازم را نيز طي آموزش هاي ضمن خدمت به دست آورند.

4. خدمات آزمايشگاهي، پايش غذا و داده هاي اپيدميولوژيكي: آزمايشگاه ها از اجزاي ضروري سيستم كنترل غذا هستند. بايد تجهيزات دقيق و نيروي انساني ماهر و كافي در اختيار داشته باشند. ممكن است آزمايشگاه ها تحت كنترل يك سازمان و يا وزارتخانه نباشند و ايالت ها و بخش ها بر كار آنها نظارت داشته باشند؛ در اين صورت سيستم نظارت بر غذا بايد حدود نرمال را براي آنها تعيين كند و كار آنها را پايش نمايد. يكي از اجزاي مهم سيستم كنترل غذا ائتلاف آن با سيستم ملي ايمني غذا است. بنابراين ارتباط بين آلودگي غذا و بيماري هاي ناشي از غذا ثبت و تجزيه و تحليل مي شود. آزمايشگاه هايي كه اين نوع فعاليت را انجام مي دهند معمولاً خارج از سازمان هاي كنترل غذا هستند. بنابراين ضروري است كه سيستم هاي نظارت با سيستم بهداشت جامعه ارتباط مؤثري داشته باشند.

5. آموزش، بازآموزي، اطلاع رساني و تبادل اطلاعات: يك قاعده بسيار مهم براي سيستم كنترل غذا، انتشار اطلاعات، آموزش و توصيه به مشتريان در سراسر زنجيره مزرعه تا سفره است.

کنترل فرآورده هاي غذايي در ايران

ايمني غذا يعني اطمينان از اين كه غذا در طي كليه مراحل و عمليات توليد، فرآوري، توزيع، ذخيره سازي تا مصرف عاري از هرگونه مواد مخاطره آميز فيزيكي، شيميايي و ميكروبي باشد كه مصرف آن سلامت مصرف كننده را به خطر مي اندازد. در ايران وزارتخانه هاي جهاد كشاورزي و بهداشت، درمان و آموزش پزشكي و سازمان استاندارد و تحقيقات صنعتي در رأس نظام غذايي كشور قرار دارند. در سيستم كنوني، تقسيم وظايف به شرح ذيل مي باشد:

1. توليد و كنترل كيفي و ايمني مواد اوليه غذايي كه مسئوليت آن بر عهده وزارت جهاد كشاورزي مي باشد.

2. فرآوري و توزيع مواد غذايي كه نظارت بر آن بر عهده وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي مي باشد.

3. تدوين ضوابط و استاندارد هاي كنترل كيفي و ايمني كه مسئوليت آن به عهده مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران با همكاري وزارتخانه هاي بهداشت، درمان و آموزش پزشكي و جهاد كشاورزي مي باشد.

4. آموزش نيروهاي متخصص و تحقيقات مرتبط با غذا كه به عهده مراكز آموزشي تحقيقاتي تحت نظارت وزارتخان هها و سازمان هاي فوق الذكر مي باشد.

وزارت جهاد كشاورزي

شرح وظايف تفضيلي وزارت جهاد كشاورزي به استناد ماده ( 2) قانون تشكيل وزارت جهاد كشاورزي، مصوب 1379 ، كنترل كليه محصول هاي كشاورزي و دامي تا قبل از ورود به كارخانه براي فرآوري را به عهده اين وزارتخانه قرار داده است. كليه فعاليت هاي مرتبط كشاورزي، دام و آبزيان در زمين ههاي ذيل به عهده اين وزارتخانه مي باشد.

سياستگذاري، برنامه ريزي و نظارت

امور پژوهش، آموزش و ترويج

امور منابع طبيعي و آبخيزداري

امور زيربنايي كشاورزي و توسعه روستايي

امور كشاورزي، دام و آبزيان

امور حمايتي

سازمان دامپزشكي كشور كه يكي از سازمان هاي اين وزارتخانه مي باشد بر اساس قانون دامپزشكي با هدف تأمين بهداشت دام و فرآورده هاي دامي كشور و پيشگيري و مبارزه با بيماري هاي دامي فعاليت مي كند و وظايف ذيل را در نظام غذايي كشور به عهده دارد:

1. بررسي بيماري هاي دامي، شناسايي مناطق آلوده و راه سرايت و طرز انتشار بيماري ها؛

2. تأمين بهداشت دام كشور از طريق پيشگيري و مبارزه با بيماري هاي همه گير و قرنطينه دام؛

3. همكاري با وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي در امر مبارزه با بيماري هاي مشترك انسان و دام؛

4. تأسيس پست هاي قرنطينه در نوار مرزي و داخل كشور به منظور جلوگيري از سرايت بيماري هاي دامي، همچنين كنترل بهداشتي ورود و خروج دام و فرآورده هاي خام دامي و نظارت در نقل وانتقال آنها و صدور گواهي بهداشتي دام و فرآورده هاي خام دامي كه به خارج صادر مي شود.

5. نظارت بهداشتي چراگاه ها، مراتع، آبشخورها، محل نگهداري دام و ساير تأسيسات مربوط به پرورش دام و همچنين نظارت بر كارخانه هاي توليد خوراك دام از لحاظ بهداشتي؛

6. نظارت بهداشتي كشتارگاه ها و كارخانه هاي توليد و تهيه فرآورده هاي خام دامي؛

7. اظهارنظر و نظارت در مورد ساخت، ورود و صدور و فروش انواع دارو، واكسن سرم و مواد بيولوژيكي مخصوص دام؛

8 . مشاركت در كنفرانس هاي بين المللي دامپزشكي و اعزام نماينده به اين كنفرانس ها در حدود اعتبارهاي مصوب و پس از تأييد وزارت متبوع، همچنين مبادله اطلاعات علمي با مراكز و مراجع علمي و دامپزشكي؛

9. تأسيس و توسعه شبكه هاي دامپزشكي همچنين تربيت كادر فني در مناطق و مراكز دامداري كشور؛

10. صدور پروانه اشتغال براي مؤسسات و واحدهاي تهيه كننده مواد مورد مصرف دامپزشكي؛

11. صدور پروانه تأسيس بيمارستان ها، داروخانه ها، درمانگاه ها و آزمايشگا ههاي دامپزشكي و نظارت بر فعاليت آنها؛

12. صدور پروانه اشتغال به كار، مايه كوبي و درمان دام براي افراد ذي صلاح؛

13. تهيه وسايل و لوازم فني، داروها، واكسن، سرم، مواد بيولوژيكي، سموم و مواد ضدعفوني كننده مربوط به مبارزه با بيماري هاي دامي از داخل يا خارج كشور و عرضه آن به مصرف كنندگان به قيمت تمام شده يا به صورت بلاعوض؛

14. بازرسي و كنترل كيفي بهداشتي فرآورده هاي خوراكي دام از مرحله توليد تا توزيع وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي اين وزارتخانه كه به عنوان متولي سلامت و بهداشت جامعه مي باشد در مورد نظام غذايي كشور اهداف و وظايف ذيل را دنبال مي كند :

اهداف

توسعه و تشديد كنترل بهداشتي اماكن عمومي و مراكز تهيه و توزيع و فروش و نگهداري مواد غذايي؛

بهبود تغذيه مادران باردار و زنان شيرده و كنترل رشد كودكان؛

ارتقاي كيفيت تغذيه اي كشور.

همچنين نظر به ماده يك قانون تشكيلات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي مصوب 1367 و همچنين قانون نظارت بر مواد خوردني، آشاميدني، آرايشي و بهداشتي مصوب 1346 نظارت و كنترل كيفي مواد غذايي و بهداشتي، صدور، تمديد و تعيين ضوابط مربوط به ورود، ساخت، نگهداري، صدور، مجوز مصرف و يا انهدام مواد خوردني، آشاميدني، آرايشي و بهداشتي نيز به عهده اداره كل نظارت بر مواد غذايي، آشاميدني، آرايشي و بهداشتي با شرح وظايف ذيل مي باشد:

تدوين مقررات و قوانين بهداشتي مربوط به فرآوري، توليد، بسته بندي، انبار، توزيع و عرضه مواد خوراكي و آشاميدني با همكاري ساير گروه هاي مرتبط؛

تدوين مقررات و قوانين بهداشتي مربوط به واردات و صادرات مواد خوراكي و آشاميدني با همكاري ساير گروه هاي مرتبط؛

تدوين مقررات و قوانين مربوط به برچسب گذاري مواد خوراكي و آشاميدني با همكاري ساير گروه ها؛

تدوين و ارائه دستورالعمل نحوه صدور پروانه هاي بهداشتي (مسئول فني، ساخت، تأسيس و بهره برداري) در خصوص مواد خوراكي و آشاميدني؛

همكاري در تدوين ضوابط و مقررات مربوط به آگهي تجاري با نهادهاي ذي ربط در خصوص مواد خوراكي و آشاميدني؛

همكاري در تدوين برنام ههاي كوتاه، ميان و بلندمدت با وظايف اداره كل؛

نظارت بر نحوه و چگونگي اجراي پيشرفت برنامه هاي مصوب در واحدهاي تابعه استاني؛

ارزيابي و ارائه پيشنهاد بازنگري دوره اي مقررات و ضوابط و دستورالعمل ها ي مرتبط با فرآوري، توليد، بسته بندي، انبارش، توزيع و عرضه مواد خوراكي و آشاميدني؛

همكاري در طراحي نظام (سيستم) مديريت تضمين كيفيت و مميزي واحدهاي فرآوري، بسته بندي، نگهداري، توزيع و عرضه مواد خوراكي و آشاميدني؛

همكاري در ارزيابي و سطح بندي مراكز فرآوري، توليد، بسته بندي، نگهداري، توزيع و عرضه مواد خوراكي و آشاميدني؛

همكاري در ارزشيابي واحدهاي نظارت بر مواد خوراكي و آشاميدني دانشگاه هاي علوم پزشكي، مراكز استا نها و شهرستان ها؛

بازرسي موردي (حسب ضرورت) از مراكز توليد ، فرآوري، بسته بندي، نگهداري، توزيع و عرضه مواد خوراكي و آشاميدني؛

همكاري در اطلاع رساني، آموزش و صدور اعلاميه هاي لازم براي بالابردن آگاهي عمومي در خصوص سلامت مواد خوراكي و آشاميدني؛

همكاري در ارزيابي دور هاي سطح ايمني و سلامت مواد خوراكي و آشاميدني؛

همكاري در تدوين استانداردها و ساير مقررات مربوط به مواد خوراكي و آشاميدني با ساير گروه ها

جمع آوري آخرين يافته هاي علمي مرتبط با ايمني و سلامت مواد خوراكي و آشاميدني؛

همكاري در برگزاري جلسات، سمينارها، كنفران سها، همايش ها در سطح ملي، منطقه اي و بين المللي؛

نظارت بر وضعيت آلاينده هاي مواد خوراكي و آشاميدني و همكاري در تدوين و راهبري برنامه هاي مرتبط با كاهش سطح آلايند هها در مواد خوراكي و آشاميدني. علاوه بر اين اداره كل معاونت غذا و دارو، وظايف ديگري نيز در خصوص مواد غذايي بر عهده دارد كه توسط اداره كل آزمايشگاه هاي كنترل غذا و دارو به انجام مي رسد.

مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران

در سال 1339 اجازه تأسيس مؤسسه استاندارد ايران در شش ماده به تصويب مجلسين وقت رسيد. اين مؤسسه داراي شخصيت حقوقي مستقل كشوري بوده و به صورت كشوري اداره مي شود. در سال 1371 قانون اصلاح قوانين و مقررات مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران از مجلس شوراي اسلامي گذشت كه جايگزين كليه قوانين و مقررات قبلي م ؤسسه شد . اهم وظايف اين مؤسسه به قرار ذيل مي باشد.

تعيين، تدوين و نشر استانداردهاي ملي (رسمي) به عنوان تنها مرجع رسمي اين وظ يفه در كشور؛

انجام تحقيقات به منظور تدوين استاندارد، بالا بردن كيفيت كالاهاي توليد داخلي، كمك به بهبود روش هاي توليد و كارآيي صنايع؛

ترويج استانداردهاي ملي؛

نظارت بر اجراي استانداردهاي اجباري؛

كنترل كيفي كالاهاي صادراتي مشمول استاندارد اجباري و جلوگيري از صدور كالاهاي نامرغوب به منظور فراهم كر دن امكان رقابت با كالاهاي مشابه خارجي و حفظ بازارهاي بين المللي؛

كنترل كيفيت كالاهاي وارداتي مشمول استاندارد اجباري به منظور حمايت از مصرف كنندگان و توليد كنندگان داخلي و جلوگيري از ورود كالاهاي نامرغوب؛

مشاركت در تدوين استانداردهاي بين المللي؛

به عنوان سيستم رسمي اوزان و مقياس ها در كشور و (SI) ترويج سيستم بين المللي يكاها كاليبره كردن وسايل سنجش؛

آزمايش و تطبيق نمونه كالا با استانداردهاي مربوط، اعلام مشخصات و اظهارنظر مقايسه اي و صدور گواهينامه هاي لازم؛

آموزش مستمر مسئولان كنترل كيفيت واحدهاي توليدي بحث با توجه به ارتباط مستقيم كيفيت و ايمني محصول هاي غذايي، بهداشتي و آرايشي با سلامت جامعه و اين كه هدف اصلي از كنترل و نظارت بر مواد غذايي تضمين سلامت مصرف كننده و ايمني غذاي مصرفي است؛ تقريباً در تمام جهان مسئوليت ايمني مواد غذايي و متولي سلامت جامعه، با وزارت بهداشت و يا سازمان هاي وابسته به آن مي باشد. اين نظارت يا به طور مستقيم توسط وزارت بهداشت اعمال مي شود و يا سازمان هاي زيرمجموعه وزارت بهداشت در اين امر مسئول مي باشند. به دلايل ذيل بايد مسئوليت نظارت بر ايمني مواد غذايي، آرايشي و بهداشتي به عهده وزارت بهداشت باشد:

پيشينه طولاني در نظارت بر اين محصول ها تجربه چهل ساله وزارت بهداشت سرمايه گرانقدري است كه به اين مجموعه در انجام وظيفه نظارتي كمك مي كند. توان تخصصي ويژه وزارت بهداشت طي اين سال ها و حسب مأموريت اصلي خود، متخصصان مجربي را از حوزه هاي مرتبط با سلامت (گروه هاي كارشناسي علوم پزشكي و علوم پايه) گرد هم آورده است به گونه اي كه اين توان كارشناسي به طور خاص در هيچ سازمان و يا نهاد ديگري يافت نم يشود.

گستردگي شبكه نظارتي

در حال حاضر كنترل هاي وزارت بهداشت، علا وه بر اداره كل نظارت بر مواد غذايي، آشاميدني، آرايشي و بهداشتي و اداره كل آزمايشگاه هاي كنترل غذا و دارو از طريق چهل و يك دانشگاه علوم پزشكي با آزمايشگاه هاي مجهز تخصصي در استان ها و شبكه آزمايشگاه هاي همكار غيردولتي به انجام مي رسد. علاوه بر اين شبكه هاي بهداشت در شهرستان ها و خانه هاي بهداشت در دورافتاده ترين روستاهاي كشور بازوهاي نظارتي براي اين وزارتخانه محسوب مي شوند .

همچنين مسئولان فني در كليه كارخانه هاي صنايع غذايي و بهداشتي و آرايشي بر اساس قانون ضابطان وزارت بهداشت عمل ميكنند.

پاسخگويي در برابر سلامت جامعه

رسالت وزارت بهداشت، تأمين و ارتقاي سلامت جامعه از طريق تأمين و گسترش بهداشت عمومي است. غذا و تغذيه يكي از ابعاد اساسي زندگي، رفاه و سلامت جامعه است . از ديدگاه توسعه ملي، عدالت اجتماعي و رشد اقتصادي، تأمين غذاي كافي، سالم و مطمئن، محور اصلي و تعيين كننده در بستر حركت انسا نمحوري است و بيمارهاي ناشي از غذا، نيروي بازدارنده و قوي و مؤثر بر فرآيند توسعه ملي و سلامت جامعه محسوب مي شود. بنابراين، تفكيك مسئوليت نظارت بر بهداشت مواد غذايي از بهداشت عمومي ضربه اي جبران ناپذير به سلامت و رفاه جامعه وارد خواهد كرد.

پيشنهادها

با توجه به بحث پيوستن به سازمان تجارت جهاني WTOو نظر به شرح وظایف وزارت بهداشت به نظر مي رسد كه تنها سازماني كه مي تواند در مورد امنيت و سلامت و كيفيت محصول هاي وارداتي نظر دهد اين وزارتخانه م يباشد.

متمركز نمودن سياستگذاري، تدوين قوانين، استانداردها و ضوابط و تبادل اطلاعات در يك سازمان كه هدف آن حفظ و تأمين سلامت جامعه است (تجربه جهاني نشان داده است كه وزارت بهداشت براي اين منظور بهترين گزينه است).

بازنگري قوانين و استاندارد هاي موجود در ايمني غذا با توجه به اصول ارزيابي خطر و با در نظر گرفتن مصرف كننده به عنوان حلقه اصلي و محوري كه تمام تلاش ها براي دستيابي به سلامت و رفاه اوست.

آگاه سازي صنايع نسبت به اين كه متولي اصلي تضمين ايمني غذا هستند و اين كه پيروي از قوانين و استانداردهاي منطقه اي و بين المللي در موفقيت آنها در تجارت جهاني ضروري است.

ايجاد ظرفيت و توانمندسازي استان ها به عنوان بازوي اجرايي به منظور نظارت و پايش زير چتر سازمان بند ( 1) (وزارت بهداشت با برخورداري از سيستم گسترده اي كه در استان ها دارد هم اكنون اين وظيفه را انجام مي دهد و به صورت بالقوه داراي اين استعداد است كه با توانمندسازي و تجهيز بيشتر به صورت دقيق تر و تخصصي تر اين وظيفه را ادامه دهد).

ايجاد يك شبكه ملي ارتباطي با پشتوانه قانوني قوي و مديريت سازمان بند ( 1) كه حمايت تمام سازمان هاي درگير در زنجيره غذا از مزرعه تا سفره را همراه دارد . اين شبكه با به هم پيوستن حلقه هاي ارزيابي ريسك و مديريت ريسك امكان تبادل اطلاعات را براي تمام سازمان ها فراهم مي آورد.


آدرس مطب : خیابان طیب مجتمع مهتاب 8 طبقه 3
تلفن : 32236110 - 031

نظرات کاربران درباره این مطلب :

برای متن پیام فقط از حروف فارسی استفاده کنید .
این فرم صرفا جهت دریافت نظرات ، پیشنهادات و انتقادات کاربران در مورد مطلب فوق میباشد .
به سوالات پزشکی در این بخش پاسخ داده نمیشود .
از ارسال پیام های تبلیغاتی در این بخش خودداری نمایید .
حداکثر طول مجاز برای متن پیام 500 کاراکتر است .
نام و فامیل :
تلفن :
ایمیل :
متن پیـام :
ISI مقالاتصفحه اصلیپیامهای کاربرانسوالات پزشکیمطالب و مقالاتلیست جایگزینمروری کوتاه در تاريخ بارکنترل و نظارت بر مواد غذا